Spiral Sarımlı Conta: Yapı, Renk Kodları ve Montaj

Spiral sarımlı conta, proses tesislerinde en çok kullanılan metalik contadır. Doğru seçilip doğru takıldığında yüksek basınç ve sıcaklıkta ömrü boyunca sızdırmaz. Yanlış seçildiğinde ise hattın içine dağılacak kadar ciddi sorun çıkarır.

Üç parçadan oluşur

• Dış ring. Genellikle karbon çeliğindendir. Contayı flanş içinde merkezler, bu yüzden merkezleme ya da kılavuz ring de denir.

• İç ring. Sarımın basınç altında içe doğru burkulmasını (buckling) engeller. Burkulan conta parça parça hat içine girer; bu parçalar boru boyunca ilerleyip pompa gibi dönen ekipmana dolanır. Sahada bu dağılmaya "kuş yuvası" denir. İç ring tam olarak bunu önlemek içindir.

• Sızdırmazlık elemanı. Metal sarım ile dolgu malzemesinin birlikte oluşturduğu kısımdır. Rafineri ve petrokimyada dolgu genellikle esnek grafittir; yüksek sıcaklığa dayanır ve flanş çarpılması ile hafif hizasızlıkları tolere eder. PTFE dolgu kimyasal dirençte öne çıkar ama yüksek sıcaklık için uygun değildir. Sarım malzemesi çoğunlukla paslanmaz çelik ya da monel olur.

İç ring ne zaman zorunlu

ASME B16.20 standardı, 2008'deki değişiklikle iç ring kullanımını genişletti. Özetle:

• PTFE dolgulu bütün spiral sarımlı contalarda iç ring bulunur
• Grafit dolgulu contalarda, alıcı aksini belirtmedikçe iç ring verilir
• Dolgu ne olursa olsun şu durumlarda iç ring zorunludur: Class 900'de 24" ve üzeri, Class 1500'de 12" ve üzeri, Class 2500'de 4" ve üzeri

Sebep basittir: bu ölçülerde mevcut cıvata yükü çok yüksektir. Fazla sıkışma, sarımı hem içeri hem dış ringe doğru zorlar ve dış ringi tahrip eder. Yaklaşık 22 ksi conta gerilmesinden sonra metal sarımlar tamamen göçer.

Renk kodları malzemeyi söyler

Contanın kenarındaki renk ve o kenardaki şerit, malzemeyi damga okumadan anlamanızı sağlar:

• Dış kenar rengi: sarım malzemesi
• Kenardaki şerit rengi: dolgu malzemesi

Petrol ve gaz tesislerinde en sık görülenler sarı (304), yeşil (316) ve turuncu (monel) kenar ile gri (grafit) şerittir.

Damgada ne yazar

Conta üzerinde şu bilgiler bulunur: ASME B16.20 standardı, üretici adı, sarım ve dolgu malzemesi, nominal çap ve basınç sınıfı. Basınç sınıfları 150, 300, 400, 600, 900, 1500 ve 2500'dür; sayı büyüdükçe taşınabilen basınç artar. Damga ile renk kodu birbirini doğrular; ikisi uyuşmuyorsa conta kullanılmamalıdır.

Neden bu kadar yaygınlaştı

Spiral sarımlı conta 1912'den beri var, ancak endüstriyel borulamada yaygınlaşması 1990'ları buldu. 1989'da asbest içeren ürünlerin yasaklanmasıyla, o güne kadar düşük basınç ve sıcaklıkta kullanılan asbestli contaların yerine bir çözüm arandı. Yüksek sıcaklık ve basınçta ise ring tipi (RTJ) contalar kullanılıyordu. Petrokimya sektörünün aradığı esneklik ve malzeme çeşitliliğini spiral sarımlı conta karşıladı ve kısa sürede ASME B16.20'nin standart çözümü hâline geldi. Bugün Class 2500 flanşlarda bile RTJ yerine tercih edilir hâle gelmiştir.

Montajda bilinmesi gereken iki gerçek

Dış ring bir sıkıştırma sınırlayıcısı değildir

Bazı üreticiler dış ringi "compression stop" diye anar. Değildir. Conta dış ring seviyesine kadar sıkışmışsa elinizde artık düz bir metal conta vardır: geri yaylanma kalmamıştır. Tesis ısınıp soğuduğunda flanş yüzeyleri birbirinden uzaklaşır ve conta bu hareketi takip edemez, kaçak başlar.

Flanş yüzeyleri düz oturmaz, döner

Yükseltilmiş yüzeyli (RF) bir flanşta yükselti bir kaldıraç dayanağı gibi davranır; cıvatalar sıkıldıkça flanş birkaç derece döner. Bu dönme dış ringin aşağı doğru bükülmesine yol açar; buna çanaklaşma (dishing) denir.

Çanaklaşma bir montaj hatası değildir, mekanik bir sonuçtur. Örneği açıktır: 2" 300# ile 2" 600# bağlantıda aynı conta kullanılır, ancak 300#'ün yüzey yüksekliği yaklaşık 1,6 mm, 600#'ünki yaklaşık 6,4 mm'dir. Kaldıraç boyu dörde katlandığı için 600#'de çanaklaşma çok daha belirgin görünür. Aynı şey uzun dış ringli 1500# ve 2500# contalarda da olur.

Bu yüzden "fazla sıkmışsın, söküp yeniden tork ver" talimatı çoğu zaman sonucu değiştirmez; aynı görüntü tekrar oluşur. Bakılması gereken şey torkun dengeli verilip verilmediği ve contanın doğru seçilip seçilmediğidir.

Sipariş ederken

Çap, basınç sınıfı, standart (ASME B16.20), sarım malzemesi, dolgu malzemesi, iç ring gereksinimi ve iç ring malzemesi birlikte yazılmalıdır. Sarım malzemesi hat malzemesiyle uyumlu, dolgu ise servis sıcaklığına uygun seçilir.

Conta çeşitlerimiz için conta sayfamıza, seçim yöntemi için flanş contası nasıl seçilir ve spiral sarımlı contada ring seçimi yazılarımıza bakabilir, listenizi teklif formundan gönderebilirsiniz.

Sık sorulanlar

İç ring her contada gerekli mi?
PTFE dolgulu contalarda her zaman; grafit dolgulularda aksi belirtilmedikçe. Ayrıca Class 900'de 24", Class 1500'de 12" ve Class 2500'de 4" ve üzeri ölçülerde zorunludur.

Kenar rengi ne anlatır?
Sarım malzemesini gösterir. Kenardaki ince şerit ise dolgu malzemesini belirtir; gri grafit, beyaz PTFE anlamına gelir.

Dış ring sıkıştırmayı durdurur mu?
Hayır. Dış ring seviyesine kadar sıkışan conta geri yaylanma özelliğini kaybeder ve termal çevrimde sızdırır.

Contanın dış ringi neden bükülüyor?
Cıvatalar sıkıldıkça flanş birkaç derece döner ve dış ringi aşağı büker. Buna çanaklaşma denir; yüzey yüksekliği arttıkça daha belirgin görünür.